Trawienie to skomplikowany proces, wykorzystujący enzymy trawienne układu pokarmowego do rozkładu składników pokarmu na proste substancje wchłaniane do ustroju. Bez enzymów trawiennych niemożliwe byłoby uzyskanie z pożywienia składników odżywczych, dlatego niedobór enzymów trawiennych może mieć poważne skutki zdrowotne (1). Czym są enzymy trawienne? Jaka jest ich funkcja i gdzie są wydzielane w układzie pokarmowym?

Układ trawienny człowieka składa się z szeregu skomplikowanych struktur anatomicznych, leżących wewnątrz lub na zewnątrz przewodu pokarmowego, których zadaniem jest rozkład na proste związki i wchłonięcie do organizmu składników odżywczych zawartych w pożywieniu. Układ pokarmowy – począwszy od jamy ustnej aż po odbyt – jest wyposażony w szereg mechanizmów, których główną funkcją jest obróbka pokarmów. Niezbędne w procesie rozkładu pokarmu są liczne enzymy trawienne i hormony (1).

Co to są enzymy trawienne?

Enzymy trawienne (inaczej biokatalizatory) to białkowe związki chemiczne produkowane w organizmie, które katalizują procesy metaboliczne w układzie pokarmowym (3). Mówiąc prościej – to cząsteczki białek, które biorą udział w rozkładaniu składników pożywienia na proste związki, które mogą zostać wchłonięte do organizmu i wykorzystane w przebiegu procesów życiowych (1, 3). Pod względem chemicznym enzymy trawienne to bardzo zróżnicowana grupa związków białkowych – to białka proste lub białka złożone (tzw. holoenzymy) (3).

Enzymy trawienne są składnikami soków trawiennych, które uczestniczą w trawieniu i wchłanianiu składników pokarmowych. W skład soków trawiennych wchodzi woda z elektrolitami, enzymy trawienne i śluz. Woda i elektrolity stanowią środowisko reakcji chemicznej, a śluz ułatwia przesuwanie pokarmu do kolejnych części układu pokarmowego i pełni funkcję ochronną – osłania jego błonę śluzową przed uszkadzającym działaniem m.in. enzymów trawiennych. Soki trawienne są produkowane przez gruczoły w błonie śluzowej przewodu pokarmowego (np. sok jelitowy, sok żołądkowy) oraz przez gruczoły położone na zewnątrz przewodu pokarmowego, a doprowadzane do niego przewodami (np. ślina czy wydzielina trzustki zawierające enzymy trawienne) (4).

Enzymy trawienne i ich rola

Enzymy trawienne są wydzielane od pierwszego odcinka przewodu pokarmowego. W jamie ustnej pokarm miesza się ze śliną, która zawiera amylazę – enzym trawiący węglowodany (1). Kęsy pokarmu przechodzą przez przełyk do żołądka, gdzie następnie mieszają się z sokiem żołądkowym, który jest produktem wydzielania gruczołów błony śluzowej żołądka. W skład soku żołądkowego wchodzi nieaktywny enzymatycznie pepsynogen, który pod wpływem kwaśnego odczynu środowiska żołądka jest aktywowany do pepsyny – enzymu trawiennego rozpoczynającego trawienie białek. W żołądku wydzielana jest także lipaza żołądkowa rozpoczynająca trawienie tłuszczów (2).

Pokarm z żołądka trafia do jelita cienkiego. W dwunastnicy – pierwszym odcinku jelita cienkiego, treść pokarmowa miesza się z sokiem trzustkowym, który jest dostarczany do dwunastnicy przewodami doprowadzającymi z trzustki. Enzymy trawienne zawarte w soku trzustkowym są wydzielane do światła jelita w nieaktywnej formie proenzymów i dopiero tam ulegają aktywacji (5).

W skład enzymów trawiennych soku trzustkowego wchodzą (5):

  • w 80% enzymy proteolityczne (rozkładające białka): trypsyna, chymotrypsyna, karboksypeptydaza A i D, elastaza,
  • enzymy lipolityczne (trawiące tłuszcze): lipaza, fosfolipaza, esteraza,
  • enzymy glikolityczne (uczestniczące w trawieniu węglowodanów): ?-amylaza,
  • enzymy nukleolityczne (rozkładające kwasy nukleinowe): rybonukleaza, dezoksyrybonukleaza.

Enzymy trawienne wydzielane są także w jelicie cienkim – wchodzą w skład soku jelitowego. Enzymy trawienne soku jelitowego funkcjonalnie są podobne do enzymów soku trzustkowego – biorą udział w trawieniu: białek (proteazy), tłuszczów (lipazy), węglowodanów (amylazy) i kwasów nukleinowych (nukleazy) (6). Enzymy trawienne zmieszane z treścią pokarmową wędrują dalej przez następną część jelita cienkiego i przez jelito grube, rozkładając dalej składniki pokarmowe.

Przypisy:

  1. The Digestive System. Dostęp online: http://www.webmd.com/digestive-disorders/digestive-system#1.
    Data dostępu: 22.02.2017
  2. Żołądkowy sok. Dostęp online: http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/zoladkowy-sok;4003052.html. Data dostępu: 09.04.2017
  3. Enzymy. Dostęp online: http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/enzymy;3898168.html. Data dostępu: 09.04.2017
  4. Soki trawienne. Dostęp online: http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/soki-trawienne;3977314.html. Data dostępu: 09.04.2017
  5. Dąbrowski A. Budowa i funkcje trzustki. Dostęp online: http://gastrologia.mp.pl/choroby/trzustka/51046,budowa-i-funkcje-trzustki. Data dostępu: 09.04.2017