Problem z gazami jelitowymi to dolegliwość, która dotknęła niemal każdej osoby. Fizjologicznie każdy człowiek ma w jelitach pewną objętość gazów (1). Wzdęcia i problemy z gazami pojawiają się w sytuacji, kiedy ich nadmiar gromadzi się w jelitach. Jakie są przyczyny nadmiernych gazów  jelitowych? Jak zapobiegać wzdęciom i jak zmodyfikować dietę, aby uchronić się przed tym problemem?

Obecność gazów w jelitach jest naturalnym procesem. U dorosłego zdrowego człowieka objętość gazów jelitowych wynosi około 200 ml, a łączna dobowa objętość ?wiatrów? wydalanych z organizmu dochodzi nawet do 600 ml – usuwane są od kilkunastu do nawet 25 razy w ciągu doby (1).

Gazy w jelitach mają dwa główne źródła. Po pierwsze: gazy jelitowe częściowo składają się z powietrza połykanego podczas mówienia i spożywania posiłków – tu głównymi składnikami są azot i tlen. Drugim źródłem są gazy będące produktami fermentacji jelitowej, mającej miejsce w jelicie grubym. Te mają bardziej zróżnicowany skład. Produktami metabolizmu bakteryjnego w jelicie mogą być: gazy bezwonne (metan, dwutlenek węgla, wodór) oraz gazy ze specyficznym aromatem (siarkowodór i inne pochodne siarkowe). O ilości i składzie gazów pochodzących z fermentacji bakteryjnej decyduje: skład mikroflory bakteryjnej, rodzaj spożywanej żywności oraz sprawność procesów metabolicznych zachodzących w jelitach (1).

Nadmierne gazy jelitowe – przyczyny

Jest wiele powodów, dla których mogą gromadzić się nadmierne gazy w jelitach. Przyczyny tego stanu rzeczy to przede wszystkim (1, 2):

  • zwiększone porcje połykanego powietrza, wynikające np. z żucia gumy lub palenia papierosów,
  • częste spożywanie żywności, która przyczynia się do zwiększonej produkcji gazów w jelitach (tzw. gazotwórczej),
  • nietolerancje pokarmowe (np. zespół nietolerancji laktozy),
  • spowolnienie motoryki jelitowej, związane z mechanicznym upośledzeniem przepływu w przewodzie pokarmowym (czynnościowe lub polekowe),
  • niemożność odbicia połkniętego powietrza (np. wskutek przebytej operacji refluksu żołądkowo-przełykowego),
  • nadmierna ilość bakterii w jelicie cienkim,
  • nieprawidłowy skład mikroflory w jelicie grubym, zwiększone procesy fermentacji,
  • nieprawidłowy przebieg procesów trawienia i wchłaniania w jelicie cienkim, co skutkuje zwiększeniem ilości substratów do fermentacji w jelicie grubym.

Nadmierne gromadzenie się gazów w jelitach prowadzi do powstania wzdęcia.

Gazy jelitowe – leczenie i zapobieganie

Trudno o jednoznaczną diagnostykę wzdęcia, czyli zwiększonego gromadzenia się gazów jelitowych. Jeśli do subiektywnego odczucia nadmiernego wypełnienia jelit gazami dochodzą inne objawy, wówczas należy szukać organicznej przyczyny związanej z funkcjonowaniem układu pokarmowego (1).

W pierwszej kolejności należy rozważyć, jakie mogą być potencjalne przyczyny powstawania nadmiernej ilości gazów jelitowych i spróbować je wyeliminować. W sytuacji, gdy problem pojawia się częściej, warto także wdrożyć postępowanie mające na celu jego zminimalizowanie (1).

Gazy jelitowe – zapobieganie powstawaniu wzdęć (1, 2):

  • powolne spożywanie posiłków, staranne żucie i rozdrabnianie,
  • picie przez słomkę, wykluczenie picia napojów gazowanych,
  • zaprzestanie żucia gumy i palenia papierosów,
  • staranna weryfikacja spożywanych produktów i wykluczenie tych pokarmów, które mogą powodować nadmierne wytwarzanie gazów jelitowych
  • stosowanie probiotyków w celu przywrócenia równowagi dobroczynnej mikroflory jelitowej i neutralizacji szkodliwych drobnoustrojów,
  • ostrożne spożywanie produktów mlecznych i jego przetworów zawierających cukier mleczny (czyli laktozę) – mogą być przyczyną wzdęć towarzyszących nietolerancji laktozy.

Objawowo przy wzdęciach można stosować leki i środki adsorbujące (np. węgiel aktywowany) lub preparaty powierzchniowo czynne, które ułatwiają opróżnienie jelit z gazów i odchodzenie wiatrów. Przy nawracających przypadkach pojawiania się zwiększonej ilości gazów jelitowych stosuje się niekiedy chemioterapeutyki mające na celu zmniejszenie ilości mikroflory fermentującej lub leki o zbliżonym działaniu (1).

Przypisy:

  1. Zych W. Dostęp online: http://gastrologia.mp.pl/objawy/50648,gazy. Data dostępu: 05.04.2017
  2. Mokrowiecka A. Nadmierna produkcja gazów jelitowych – przyczyny, diagnostyka i postępowanie. Dostęp online: http://gastrologia.mp.pl/lista/100804,nadmierna-produkcja-gazow-jelitowych-przyczyny-diagnostyka-i-postepowanie. Data dostępu: 05.04.2017