Jama ustna pełni wiele ważnych funkcji – bierze udział w: trawieniu pokarmów, w odczuwaniu smaku, w formowaniu mowy, w ochronie przed drobnoustrojami. Jak przebiega trawienie w jamie ustnej i w całym przewodzie pokarmowym? Jaką rolę ślina pełni w tych procesach?

Jak odbywa się trawienie pokarmów?

Trawienie w układzie pokarmowym to skomplikowany proces rozkładu węglowodanów, białek, tłuszczy i innych związków zawartych w pożywieniu na proste składniki odżywcze, które są następnie wchłaniane do organizmu i wykorzystywane w nim do wzrostu, produkcji energii oraz naprawy i regulacji wielu procesów kluczowych dla jego prawidłowego funkcjonowania (1).

Trawienie rozpoczyna się w jamie ustnej – zawarta w ślinie – amylaza ślinowa rozkłada skrobię i inne wielocukry złożone na prostsze związki (3). W jamie ustnej zachodzi także rozdrabnianie i nawilżanie treści pokarmowej, co ułatwia jej późniejszą obróbkę w kolejnych odcinkach przewodu pokarmowego (2). Kęs pożywienia następnie trafia przełykiem do żołądka, gdzie miesza się z sokiem żołądkowym. Zawarty w nim kwas solny znacznie obniża pH pożywienia, co pozwala na aktywację enzymów trawiennych wydzielanych w żołądku. Rozpoczyna się tu głównie trawienie białek i tłuszczów (1). Następnie treść przechodzi do jelita cienkiego, gdzie w pierwszym jego odcinku (dwunastnicy) wydzielane są enzymy trawienne przed ściany jelita, ponadto z pożywieniem mieszają się tu enzymy trawienne z trzustki oraz żółć z wątroby. W miarę przesuwania się pokarmów w jelicie cienkim zachodzi dalsze trawienie węglowodanów, tłuszczy i białek i finalnie ? ich rozkład do prostych związków, które mogą zostać wchłonięte do organizmu. W jelicie grubym z pożywienia wchłaniane są woda i niektóre witaminy oraz zachodzi formowania kału z niestrawionych resztek pokarmowych (1).

Jama ustna – pierwszy etap trawienia pokarmów

Jama ustna jest pierwszym odcinkiem przewodu pokarmowego i jednocześnie miejscem, w którym od razu rozpoczyna się rozkład pożywienia na prostsze związki odżywcze, które mogą w dalszych odcinkach zostać wchłonięte do organizmu. W jamie ustnej zachodzi wstępna obróbka pokarmu: rozdrabnianie za pomocą języka i zębów, nawilżanie dzięki wydzielanej ślinie oraz wstępnie trawione dzięki enzymom trawiennym w niej zawartym (1).

Tak naprawdę procesy trawienne zostają zapoczątkowane jeszcze zanim pierwszy kęs pożywienia trafi do ust. Już sam zapach jedzenia skutkuje rozpoczęciem wydzielania śliny w jamie ustnej. Gdy pożywienie trafi do ust, wydzielanie śliny znacznie się zwiększa. Co więcej – kiedy w jamie ustnej zachodzi rozdrabnianie i żucie pokarmów, w kolejnych odcinkach przewodu pokarmowego wydzielane jest szereg substancji, które ułatwią dalszą obróbkę pokarmu (sok żołądkowy, enzymy trawienne, żółć itd.) (1).

Ślina – jakie ma funkcje?

Ślina produkowana w jamie ustnej ma istotne znacznie dla wielu procesów odbywających się w jej obrębie. Uczestniczy w procesie żucia i trawienia, odpowiada za formowanie i przygotowanie kęsa do połknięcie, umożliwia odczuwanie smaku, ma funkcję ochronną, bierze udział w tworzeniu mowy. Dzięki zawartości laktoferryny i lizozymu ślina ma działanie antybakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze  w ten sposób patogeny dostające się do organizmu tą drogą są unieszkodliwiane (2).

Ślina w 99% składa się z wody, dzięki czemu w naturalny sposób nawilża jamę ustną, ponadto odpowiada za rozcieńczanie i usuwanie wielu substancji dostających się do jamy ustnej. Skutkuje to przyspieszeniem usuwania resztek pokarmowych (przede wszystkim węglowodanów dostarczanych w pożywieniu), które mogłyby sprzyjać rozwojowi procesów chorobowych w jamie ustnej (np. próchnicy) (2).

Ślina zawiera w swoim składzie – amylazę ślinową – enzym trawienny odpowiedzialny za rozpoczęcie trawienia węglowodanów. Dzięki niemu przede wszystkim skrobia jest hydrolizowana do prostszych węglowodanów: maltozy, maltotriozy i dekstryn. – amylaza ślinowa jest aktywna tylko w alkalicznym (zasadowym) środowisku, dlatego po przejściu z pokarmem do żołądka jest unieczynniana ze względu na kwaśną treść tego odcinka przewodu pokarmowego (3).

Przypisy:

  1. The Digestive System. Dostęp online: http://www.webmd.com/digestive-disorders/digestive-system#1.
    Data dostępu: 22.02.2017
  2. Tomaszewska I.M. Ślina. Dostęp online: http://stomatologia.mp.pl/higiena-i-zabiegi-estetyczne/122754,slina. Data dostępu: 27.02.2017
  3. Ostrowska L. Węglowodany. http://dieta.mp.pl/zasady/68205,weglowodany Data dostępu: 27.02.2017