Zaburzenia procesu trawienia mogą mieć różne przyczyny, jednak zwykle mają podobne objawy: ból brzucha, zgaga, wzdęcia, zaparcia, biegunka, uczucie dyskomfortu i pełności w jamie brzusznej (2). Jakie jeszcze objawy mogą wynikać z zaburzeń trawienia? Jakie są najczęstsze choroby przewodu pokarmowego mające związek z problemami trawiennymi?

Na czym polega trawienie pokarmów?

Trawienie w układzie pokarmowym to skomplikowany proces mający na celu rozłożenie spożywanych pokarmów na składniki odżywcze, które są następnie wchłaniane do ustroju. Są one wykorzystywane w organizmie do jego wzrostu, produkcji energii, do budowy i naprawy komórek, do regulacji metabolizmu – procesów kluczowych dla jego prawidłowego funkcjonowania. Jedną z funkcji układu pokarmowego jest także usuwanie zbędnych produktów przemiany materii (1).

Spożyte pokarmy podczas wędrówki przez kolejne odcinki układu pokarmowego – od jamy ustnej, przez przełyk, żołądek, jelito cienkie i grube, do odbytu – są rozkładane na coraz prostsze związki chemiczne. W każdej z tych struktur istnieje szereg mechanizmów, które mają na celu obróbkę pokarmu. W przesuwaniu treści pokarmowej pomagają wyspecjalizowane mięśnie, a narządy i gruczoły położone poza przewodem pokarmowym (wątroba, trzustka, drogi żółciowe z pęcherzykiem żółciowym) produkują i wydzielają do światła jelita enzymy, hormony i inne związki chemiczne niezbędne w procesie trawienia (1).

Zaburzenia trawienia ? najczęstsze przyczyny i objawy

Problemy z trawieniem mogą dotyczyć różnych odcinków przewodu pokarmowego i objawiają się najczęściej: bólem brzucha, wzdęciami, biegunką, zaparciami, uczuciem pełności i dyskomfortu w jamie brzusznej (2). Niestrawność może mieć różne przyczyny, a wiele z nich objawia się dyspepsją. To zespół symptomów zlokalizowanych w nadbrzuszu, do których zalicza się: poposiłkowe uczucie pełności, ból i/lub pieczenie w nadbrzuszu oraz wczesne uczucie sytości. Objawy te mają zwykle charakter przewlekły ? w mniejszym lub większym nasileniu występują przez przynajmniej 3 miesiące (3).

Dyspepsja (określana także jako „złe trawienie”) dzieli się na organiczną i czynnościową. Dyspepsja organiczna występuje u ok. 40% chorych i ma określoną przyczynę, m.in.: wrzody żołądka lub dwunastnicy, chorobę refluksową przełyku, przewlekłe zapalenie dróg żółciowych lub trzustki, nowotwory przewodu pokarmowego. Czasami dyspepsja może być spowodowana działaniem niektórych leków zażywanych przewlekle (3). Jeśli nie udaje się ustalić konkretnej przyczyny organicznej, wówczas mówi się o dyspepsji czynnościowej. Występuje ona u 60% pacjentów z dyspepsją i nie do końca poznano jej przyczynę. Może ona wynikać z zaburzeń kurczliwości niektórych odcinków przewodu pokarmowego lub osłabionej ich reakcji na pewne bodźce zewnętrzne.

Najczęstsze choroby przewodu pokarmowego będące przyczyną zaburzeń trawienia to:

Wrzody żołądka i dwunastnicy. Choroba wrzodowa żołądka i/lub dwunastnicy należy do najczęściej występujących chorób układu pokarmowego – cierpi na nią ok 5-10% wszystkich dorosłych. Schorzenie to polega na cyklicznym pojawianiu się trawiennych wrzodów żołądka lub dwunastnicy, czyli ubytków błony śluzowej, któremu towarzyszy zapalny naciek i martwica tkanki. Pojawienie się wrzodów ma związek z zaburzeniem równowagi pomiędzy czynnikami drażniącymi (hormon pepsyna, kwas solny), a ochronnymi błony śluzowej. Najczęstszą przyczyną wrzodów żołądka i dwunastnicy jest zakażenie bakterią Helicobacter pylori – ten drobnoustrój odpowiada za ok. 70% wrzodów żołądka i 75-90% wrzodów dwunastnicy (4). Choroba może przebiegać bezobjawowo lub dawać symptomy w postaci: piekącego bólu i uczucia dyskomfortu w nadbrzuszu (występującego na czczo lub w 1-3 godziny po spożyciu pokarmów, które ustępują po zjedzeniu niewielkiego posiłku), uczucia pełności lub rozpierania po posiłkach, czasami wymiotów (4).

Nieżyt żołądka (zapalenie błony śluzowej żołądka). Stan zapalny żołądka to wszelkie dolegliwości, które powstają wskutek uszkodzenia najbardziej zewnętrznej ściany żołądka, czyli błony śluzowej. Mogą być związane z czynnikami infekcyjnymi (ok. 90% zapaleń żołądka w Polsce wynika z obecności bakterii Helicobacter pylori), czynnikami toksycznymi lub autoimmunologicznymi. Objawy nieżytu żołądka mogą być różne w zależności od przyczyny. Zapalenie żołądka wynikające z obecności bakterii H. pylori zwykle przebiega bezobjawowo lub z lekkimi objawami dyspepsji. Czynniki toksyczne mogą powodować krwawienie (smoliste stolce lub krwiste wymioty) połączone z dolegliwościami dyspeptycznymi. Z kolei autoimmunologiczne zapalenie żołądka może skutkować niedokrwistością (6).

Refluks (choroba refluksowa przełyku). To zespół objawów związanych z nieprawidłową pracą mięśnia położonego między przełykiem a żołądkiem (dolnego zwieracza przełyku), co skutkuje zarzucaniem (czyli refluksem) treści żołądkowej do przełyku. W efekcie do przełyku wraca treść pokarmowa z kwasem solnym i enzymami trawiennymi, co powoduje pieczenie (popularnie zwane zgagą), a niekiedy także uszkodzenia błony śluzowej przełyku (czyli nadżerki). Choroba refluksowa przełyku objawia się uczuciem cofania się treści do przełyku, zgagą, pustym odbijaniem, nadkwasotą, bólem górnej części brzucha lub pieczeniem za mostkiem. Co charakterystyczne  objawy nasilają się po położeniu się na wznak, zwłaszcza po obfitym posiłku lub przy pochylaniu się (5).

Przypisy:

  1. The Digestive System. Dostęp online: http://www.webmd.com/digestive-disorders/digestive-system#1. Data dostępu: 22.02.2017
  2. Digestive Disorders Health Center. Dostęp online: http://www.webmd.com/digestive-disorders/default.htm. Data dostępu: 22.02.2017
  3. Marlicz K., Fyderek K. Dostęp online: http://gastrologia.mp.pl/choroby/zoladek/50640,dyspepsja. Data dostępu: 22.02.2017
  4. Mokrowiecka A. Wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy. Dostęp online: http://gastrologia.mp.pl/choroby/zoladek/63409,wrzody-zoladka-i-wrzody-dwunastnicy. Data dostępu: 24.02.2017
  5. Małecka-Panas E, Mokrowiecka A. Choroba refluksowa przełyku (refluks). Dostęp online: http://gastrologia.mp.pl/choroby/przelyk/50731,choroba-refluksowa-przelyku-refluks. Data dostępu: 24.02.2017
  6. Marlicz K, Fyderek K. Zapalenie żołądka. Dostęp online: http://gastrologia.mp.pl/choroby/zoladek/50792,zapalenia-zoladka. Data dostępu: 24.02.2017