Wątroba odgrywa wiele istotnych ról w organizmie – bez jej funkcjonowania niemożliwe byłoby przeprowadzenie licznych procesów w organizmie. Do najważniejszych ról wątroby należy udział w trawieniu pożywienia w układzie pokarmowym (2). Za co jeszcze wątroba jest odpowiedzialna w organizmie? Jaki jest jej udział w procesie trawienia? I dlaczego bez żółci produkowanej w wątrobie nie byłby możliwy rozkład tłuszczy zawartych w pokarmach?

Wątroba jest największym gruczołem w ludzkim organizmie. Jej waga waha się w zależności od płci: u mężczyzn wątroba waży od 1500 do 1700 g, u kobiet – pomiędzy 1300 a 1500 g. Jej waga dodatkowo zwiększa się o 500-800 g, co jest związane z jej wypełnieniem krwią (1). Wątroba pełni szereg funkcji niezbędnych do prawidłowego działania organizmu, w tym przede wszystkim: bierze udział w trawieniu pokarmów, wydziela żółć, usuwa z krwioobiegu i neutralizuje toksyczne substancje, reguluje gospodarkę węglowodanową, uczestniczy w procesach odpornościowych (1, 2).

Gdzie jest wątroba ? jej położenie

Według terminologii medycznej wątroba jest położona pod przeponą w prawym podżebrzu, przechodzi częściowo do górnego nadbrzusza i lewego podżebrza. Zbudowana jest z czterech płatów: największy z nich jest prawy, trzy pozostałe to: lewy, czworoboczny i ogoniasty. Wątroba pokryta jest prawie w całości przez błonę otrzewną, a sam miąższ dodatkowo – przez włóknistą torebkę wątrobową. Miąższ wątroby zbudowany jest z komórek wątrobowych (hepatocytów), które stanowią około 60-70% wszystkich komórek znajdujących się w wątrobie (1).

Jakie są funkcje wątroby?

Wątroba pełni wiele funkcji w organizmie, jednak dwie jej najważniejsze role mają związek z procesami trawienia w układzie pokarmowym (2). Ponadto zachodzą w niej przemiany wielu substancji i odpowiada ona za procesy odpornościowe (1).

Rola wątroby w organizmie (1):

  • odtruwanie – neutralizacja toksyn (w tym: amoniaku i alkoholu), degradacja hormonów itd.,
  • regulacja gospodarki tłuszczowej – przekształcanie białek i węglowodanów w tłuszcze, synteza lipoprotein, cholesterolu i fosfolipidów, rozkład lipidów do kwasów tłuszczowych,
  • regulacja gospodarki węglowodanowej – wątroba produkuje, gromadzi i uwalnia cząsteczki glukozy,
  • produkcja białek – wątroba wytwarza ok. 85% wszystkich białek osocza (w tym: albuminy, białka krzepnięcia), produkuje aminokwasy,
  • gromadzenie żelaza i witamin: A, D, B12,
  • procesy przemiany hemu – ta składowa hemoglobiny, której funkcją jest transport tlenu w czerwonych krwinkach, ulega przemianie w bilirubinę; ta połączona z albuminami w wątrobie jest przetwarzana i wydzielana do żółci,
  • budowanie odporności – wątroba fagocytuje, czyli pochłania i neutralizuje różne cząstki (fragmenty komórek, białka stanów zapalnych, kompleksy immunologiczne, bakterie, wirusy, grzyby, pasożyty); komórki żerne znajdujące się w wątrobie wydzielają mediatory zapalenia, np. cytokiny regulujące właściwą odpowiedź immunologiczną.

Wątroba a proces trawienia

Hepatocyty, czyli komórki wątrobowe produkują żółć, która jest następnie wydzielana przez drogi żółciowe do pierwszego odcinka jelita cienkiego, czyli do dwunastnicy. Kluczową funkcją żółci jest udział w trawieniu tłuszczów pokarmowych, dzięki czemu możliwe staje się ich wchłonięcie do organizmu i wykorzystanie w przemianach metabolicznych (3). Dobowo wątroba wytwarza od 250 do 1100 ml żółci, która składa się z: wody, cholesterolu, fosfolipidów, bilirubiny, kwasów żółciowych i elektrolitów.

Żółć, która wydzielana jest bezpośrednio przez wątrobę, jest określana jako żółć wątrobowa i zawiera w swoim składzie pierwotne kwasy żółciowe. Bakterie jelitowe przekształcają je we wtórne kwasy żółciowe, które biorą udział w trawieniu tłuszczów (1). Żółć ułatwia dostęp enzymów trawiących tłuszcze (lipaz) do tłuszczów zawartych w pożywieniu, dzięki czemu mogą być one rozkładane na mniejsze cząsteczki i wchłaniane do organizmu w dalszych odcinkach przewodu pokarmowego. Dodatkowo żółć wpływa na wchłanianie witamin rozpuszczalnych tłuszczach (witamin: A, D, E i K) oraz stymuluje prawidłową motorykę jelit (3).

Przypisy:

  1. Juszczyk J. Wątroba ? budowa i funkcje. Dostęp online: http://gastrologia.mp.pl/choroby/watroba/50948,watroba-budowa-i-funkcje. Data dostępu: 13.03.2017
  2. The Digestive System. Dostęp online: http://www.webmd.com/digestive-disorders/digestive-system#1.
    Data dostępu: 13.03.2017
  3. Iwańczak K, Pytrus T. Budowa i funkcje pęcherzyka żółciowego oraz dróg żółciowych. Dostęp online: http://gastrologia.mp.pl/choroby/pecherzyk/50807,budowa-i-funkcje-pecherzyka-zolciowego-oraz-drog-zolciowych. Data dostępu: 13.03.2017