Trawienie pokarmów i prawidłowa praca przewodu pokarmowego są niezbędne do utrzymania dobrego stanu zdrowia (2). Nieprawidłowa dieta jest jedną z przyczyn dolegliwości ze strony układu pokarmowego, a do najczęstszych objawów świadczących o zaburzeniach trawienia zalicza się: ból brzucha, uczucie pełności i dyskomfortu w jamie brzusznej, wzdęcia, zaparcia, biegunkę (7). Jakie są najczęstsze przyczyny problemów trawiennych? Jak odżywiać się, aby uniknąć problemów z trawieniem?

Na stan prawidłowego odżywienia organizmu składają się: spożycie zdrowej i zróżnicowanej żywności, prawidłowo przebiegające procesy trawienia, wchłaniania i wykorzystania składników odżywczych w organizmie. Dla utrzymania optymalnego stanu zdrowia ważne jest dostarczenie odpowiednich składników i ilości energii, dopasowanych do wieku, płci i trybu życia (2). Jeśli któryś z wymienionych elementów zaczyna zawodzić, wówczas pojawiają się problemy z układem pokarmowym. Nieprawidłowa dieta, problemy z trawieniem, zaburzenia wchłaniania ? to istotne czynniki chorób układu trawiennego, którego częstymi objawami są: ból brzucha, nudności i wymioty, wzdęcia, zaparcia lub kolka (7).

Trawienie ? na czym polega?

Trawienie w przewodzie pokarmowym to złożony proces przemiany spożywanego pożywienia w składniki odżywcze, które są wykorzystywane w organizmie do produkcji energii, wzrostu, do budowy i naprawy komórek ? procesów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania ustroju. Ważną funkcją procesu trawienia w układzie pokarmowym jest także usuwanie z organizmu zbędnych produktów metabolizmu (3).

Przewód pokarmowy to skomplikowany system różnych struktur anatomicznych, w których – począwszy od jamy ustnej, a skończywszy na odbytnicy – odbywa się złożony proces rozkładania pożywienia na składniki odżywcze, wchłaniania, a następnie usuwania niestrawionych resztek. Pożywienie wędruje kolejno przez jamę ustną, przełyk, żołądek, jelito cienkie i jelito grube, a każda z tych struktur wyposażona jest w szereg mechanizmów, mających na celu obróbkę pożywienia. Wyspecjalizowane mięśnie pomagają w przesuwaniu treści pokarmowej, a komórki, narządy i gruczoły (trzustka, wątroba, drogi żółciowe) produkują enzymy, hormony i inne substancje niezbędne w procesie trawienia (3).

Jakie są najczęstsze problemy z trawieniem?

Zaburzenia trawienia mogą mieć wiele przyczyn: nieprawidłowe odżywianie się, stosowanie używek (alkoholu), palenie papierosów, zaburzenia hormonalne, stany zapalne układu pokarmowego, stres, problemy natury psychicznej (4, 5, 6).

Najczęstsze objawy kłopotów z trawieniem to:

Ból brzucha ? może mieć różne podłoże, od organicznych i czynnościowych wynikających z nieprawidłowego funkcjonowania układu pokarmowego (w tym trawienia), aż po te związane z układem rozrodczym. Odczuwalny jest jako ostry lub tępy ból, kolka, uczucie pełności, dyskomfort (4).

Dyspepsja ? określana jest także jako „złe trawienie” i oznacza zespół przewlekłych objawów występujących w nadbrzuszu, w tym: poposiłkowe uczucie pełności, ból lub/i uczucie pieczenia, wczesne uczucie sytości. Przyczyną są niektóre choroby przewodu pokarmowego (wrzody żołądka lub dwunastnicy, choroba refluksowa, zapalenie trzustki lub dróg żółciowych, nowotwory układu pokarmowego) przebiegające także z zaburzeniami trawienia (8).

Nudności i wymioty ? ten objaw może wynikać ze względnie niegroźnych stanów, jak np. stres, nadużycie alkoholu czy początki ciąży. Jednak w wielu wypadkach mogą być objawem poważnych chorób i problemów metabolicznych, jak np.: zatrucia pokarmowe, ostre lub przewlekłe stany chorobowe narządów jamy brzusznej (w te przebiegające z zaburzeniami trawienia), choroby błędnika i układu nerwowego (5).

Zaparcia – problem z regularnym wydalaniem może mieć podłoże czynnościowe lub organiczne, wynikające m.in. z zaburzeń metabolicznych i problemów trawiennych (6).

Jakie są zasady zdrowego odżywienia?

Zdrowa, zbilansowana i zróżnicowana dieta jest istotna dla prawidłowego wzrostu i utrzymania dobrego stanu zdrowia. Z jednej strony pozwala uniknąć wielu chorób, a z drugiej – często jest jedną z metod leczenia wielu schorzeń. W przypadku zaburzeń trawienia odpowiednia dieta i stosowanie zasad zdrowego odżywiania są kluczowe do zmniejszenia lub eliminacji przykrych objawów (1).

Zasady zdrowego żywienia – jak usprawnić trawienie (1):

Regularne posiłki. Zaleca się spożywanie 3 – 5 posiłków w ciągu dnia w regularnych odstępach czasowych. Ważne, aby posiłki były lekkostrawne (należy unikać potraw smażonych), różnorodne (zapewniające wszystkie niezbędne składniki odżywcze) i spożywane bez pośpiechu. Regularność przyjmowania pokarmów pozwala organizmowi na ich optymalne strawienie (mniejsze porcje łatwiej są trawione) – dajemy mu czas na rozłożenie i wchłonięcie pokarmów, co pozwala również uniknąć nadwagi.

Jakość spożywanych tłuszczów i cholesterolu. Warto ograniczyć spożycie tłuszczów zwierzęcych i cholesterolu, ponieważ utrudniają one trawienie, ponadto mogą wpływać na powstanie zaparć (6),  pracę pęcherzyka i dróg żółciowych, rozwój miażdżycy i nadwagi. W zamian do diety należy włączyć tłuszcze roślinne, tłuste ryby, miękkie margaryny.

Owoce i warzywa bogate w błonnik pokarmowy. Warzywa i owoce to nie tylko bogate źródło witamin i składników mineralnych, to także wysoka zawartość (szczególnie w warzywach) błonnika pokarmowego, który reguluje pracę jelit, usprawnia ich motorykę i wydalanie niestrawionych resztek, poprawia trawienie, zwiększa wydalanie tłuszczów i wiąże znaczne ilości kwasów tłuszczowych. W konsekwencji błonnik usprawnia trawienie, chroni przed zaparciami i zapobiega wielu chorobom układu pokarmowego.

Dużo wody. Lepiej nawodniona treść pokarmowa jest łatwiej trawiona, a składniki odżywcze sprawniej wchłaniane, pomaga usunąć z organizmu zbędne produkty przemiany materii, usprawnia pracę jelit i trawienie.

Zioła na poprawę trawienia. Przy zaburzeniach trawienia można stosować leki ziołowe zawierające takie rośliny, jak: siemię lniane, karczoch zwyczajny, mięta, dziurawiec (8).

Przypisy:

  1. Wnęk D. Zasady zdrowego żywienia. Dostęp online: http://dieta.mp.pl/zasady/63609,zasady-zdrowego-zywienia. Data dostępu: 22.02.2017
  2. Biernat J, Wyka J. Stan odżywienia w aspekcie stanu zdrowia. Nowiny Lekarskie 2011;80(3):209-212
  3. The Digestive System. Dostęp online: http://www.webmd.com/digestive-disorders/digestive-system#1. Data dostępu: 22.02.2017
  4. Zych W. Ból brzucha. Dostęp online: http://gastrologia.mp.pl/objawy/68344,bol-brzucha. Data dostępu: 22.02.2017
  5. Kopiński P. Nudności i wymioty. Dostęp online: http://gastrologia.mp.pl/objawy/134362,nudnosci-i-wymioty. Data dostępu: 22.02.2017
  6. Zych W. Dostęp online: http://gastrologia.mp.pl/objawy/50664,zaparcia. Data dostępu: 22.02.2017
  7. Digestive Disorders Health Center. Dostęp online: http://www.webmd.com/digestive-disorders/default.htm. Data dostępu: 22.02.2017
  8. Marlicz K, Fyderek K. Dostęp online: http://gastrologia.mp.pl/choroby/zoladek/50640,dyspepsja. Data dostępu: 22.02.2017